Cymdeithas Hanes Teuluoedd Clwyd
Clwyd Family History Society
Clwyd FHS

Eglwysi

Churches

Rhiwabon

Ruabon

Santes Fair

St. Mary

Cyf. AO:
SJ 303437
Rhestredig:
Gradd I
Cyn 1974:
Sir Ddinbych
1974 - 1996:
Clwyd
Ers 1996:
Wrecsam
Ruabon Parish Church
OS Ref.:
SJ 303437
Listed:
Grade I
Pre 1974:
Denbighshire
1974 - 1996:
Clwyd
Since 1996:
Wrexham

Mae Rhiwabon yn un o blwyfi hynafol Sir Ddinbych. Roedd yr hen plwyf yn cynnwys y trefgorddau:
Rhiwabon (a oedd yn cynnwys y pentrefannau Rhuddallt; Hafod; Belan a Bodylltyn);
Cristionydd Cynrig (neu Y Dref Fawr neu Cristionydd Kenrick);
Coed Cristionydd;
• Dinhinlle Uchaf
(neu Cristionydd Fechan, neu Y Dref Fechan);
• Dinhinlle Isaf;

Morton uwch y Clawdd (neu Morton Above, neu Morton Wallicorum);
• Morton is y Clawdd
(neu Morton Below);
Morton Anglicorum.

Ruabon is one of the ancient parishes of Denbighshire. The old parish comprised the townships of:
Ruabon (which included the hamlets of Rhuddallt, Hafod, Belan and Bodylltyn);
• Cristionydd Cynrig
(or Y Dref Fawr or Cristionydd Kenrick);
• Coed Cristionydd
;
• Dinhinlle Uchaf
(or Cristionydd Fechan, or Y Dref Fechan);
Dinhinlle Isaf;
Morton Above (or Morton uwch y Clawdd or Morton Wallicorum);
Morton Below (or Morton is y Clawdd);
Morton Anglicorum.

Ar 24 Mai, 1844, aeth Coed Cristionydd a rhan o Gristionydd Cynrig i'r plwyf newydd Rhosymedre.

Ar 3 Medi 1844, aeth Morton uwch y Clawdd i'r plwyf newydd Rhosllannerchrugog.

Ar 28 Hydref, 1879, aeth Dinhinlle Uchaf a'r gweddill Cristionydd Cynrig i'r plwyf newydd Penycae.

On 24 May 1844, Coed Cristionydd and part of Cristionydd Cynrig went to the new parish of Rhosymedre.

On 3 September 1844, Morton Above went to the new parish of Rhosllannerchrugog.

On 28 October 1879, Dinhinlle Uchaf and the remainder of Cristionydd Cynrig went to the new parish of Penycae.

Credir cafodd yr eglwys gyntaf yn Rhiwabon ei sefydlu gan Sant Mabon, yn ystod y 6ed ganrif. Cafodd ei grybwyll yn y Norwich Trethiant o 1254, ac ar yr adeg roedd yr ymroddiad i Sant Collen.

Mae'r eglwys bresennol, sydd wedi ei chysegru i'r Santes Fair, yn dyddio o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg. Cafodd ei newid yn helaeth yn 1846, ac 'adfer' yn 1871/1872.

The first church at Ruabon is believed to have been established by St. Mabon, during the 6th century. It was mentioned in the Norwich Taxation of 1254, at which time the dedication was to St. Collen.

The present church, which is dedicated to St. Mary, dates from the late thirteenth century. It was extensively altered in 1846, and "restored" in 1871/1872.

Eglwysi Eraill yn y Plwyf

Other churches in the parish

• Holl Seintiau, Penylan

Mae'r eglwys wedi ei leoli yn y rhan wledig o blwyf Rhiwabon. Fe'i adeiladwyd yn wreiddiol ar gyfer y Stad Penylan ond bellach yn gwasanaethu y pentrefannau Penylan a Rhosymadog.

Mae'r tywodfaen coch tywyll ar gyfer yr adeilad ei gloddio o'r ystad a'r dodrefn pren wedi'u gwneud o dderw cwympo ar yr ystad. Mae ganddo ffenestri gwydr lliw o'r 19eg ganrif gain a theils hen bethau oddi wrth y meistri teils a brics lleol J. C. Edwards.

• All Saints Church, Penylan

The church is situated in the rural part of Ruabon parish. It was originally built for the Penylan Estate but now serves the hamlets of Penylan and Rhosymadog.

The dark red sandstone for the building was quarried from the estate and the wood furnishings were made from oak felled on the estate. It has fine 19th century stained glass windows and antique tiles from the local brick & tile masters J. C. Edwards. 

• Eglwys Cenhadaeth Plas Bennion

Adeiladwyd eglwys cenhadaeth ym Mhlas Bennion yn y 1890au i wasanaethu'r gymuned lofaol fechan yng ngorllewin Plwyf Rhiwabon. Roedd yr eglwys wedi'i lleoli wrth ymyl y rheilffordd, oedd yn ffurfio'r ffin rhwng plwyfi Rhiwabon a Phenycae. Roedd yr eglwys Plas Bennion yn 'Tabernacl Tin' - sef adeiladu haearn rhychog-parod.

Yn ystod y 1970au cynnar, cafodd y terasau o fythynnod ym Mhlas Bennion eu dymchwel a chaewyd yr eglwys ym 1982 ac fe'i dymchwelwyd yn fuan wedyn.

• Plas Bennion Mission Church

A mission church was built at Plas Bennion in the 1890s to serve the small mining community in the west of Ruabon Parish. The church was situated beside the railway line, which formed the boundary between Ruabon and Penycae parishes. The Plas Bennion church was a "Tin Tabernacle" - a prefabricated corrugated-iron construction.

During the early 1970s, the terraces of cottages in Plas Bennion were demolished and church closed in 1982 and was demolished soon after.

 


Diweddarwyd y tudalen ddiwethaf 19eg Awst 2014 - This page was last revised 19th August 2014
Hawlffraint © 2014 Cymdeithas Hanes Teuluoedd Clwyd - Copyright © 2014 Clwyd Family History Society

ELUSEN GOFRESTREDIG RHIF 512068 - REGISTERED CHARITY 512068