Reading Welsh Gravestones
Home > Miscellanea > Reading Welsh Gravestones
Translating monumental inscriptions is not too demanding for a non-Welsh speaker, as they tend to be simple in style and most fit the same standard format.
Most will tend to start with an opening phrase such as:
|
Welsh |
English |
|
Er cof am |
In memory of |
|
Er cof annwyl am |
In beloved memory of |
|
Er serchog gof am |
In loving memory of |
|
Er serchus cof am |
In loving memory of |
|
Er coffadwriaeth am |
In remembrance of |
|
Er coffadwriaeth parchus am |
In respectful remembrance of |
|
Er coffadwriaeth serchog am |
In loving remembrance of |
|
Er coffadwriaeth serchus am |
In loving remembrance of |
• followed by the name of the deceased
• followed by a relationship to others
Relationships
|
Welsh |
English |
|
Baban |
Baby |
|
Brawd |
Brother |
|
Brawd yng nghyfraith |
Brother in law |
|
Brodyr |
Brothers |
|
Cefnder |
Cousin (m) |
|
Cyfnither |
Cousin (f) |
|
Cymydog |
Neighbour |
|
Chwaer |
Sister |
|
Chwaer yng nghyfraith |
Sister in law |
|
Chwiorydd |
Sisters |
|
Ewythr |
Uncle |
|
Gwr |
Husband |
|
Gwraig |
Wife |
|
Hen- |
Great- |
|
Mab |
Son |
|
Meibion |
Sons |
|
Mam |
Mother |
|
Mamgu |
Grandmother (in the south and west) |
|
Merch |
Daughter |
|
Merched |
Daughters |
|
Modryb |
Aunt |
|
Nai |
Nephew |
|
Nain |
Grandmother (in the north) |
|
Nith |
Niece |
|
Plant |
Children |
|
Plentyn |
Child |
|
Priod |
Spouse |
|
Rhieni |
Parents |
|
Tad |
Father |
|
Tadcu |
Grandfather (in the south and west) |
|
Taid |
Grandfather (in the north) |
|
Wyr |
Grandson |
|
Wyrion |
Grandsons |
|
Wyres |
Granddaughter |
• followed by details of their life
|
Welsh |
English |
|
Ganed/Ganwyd |
was born |
|
Bu farw |
died |
|
Claddwyd |
buried |
|
yn .. mlwydd oed |
aged .. years |
|
Dydd Sul |
Sunday |
|
Dydd Llun |
Monday |
|
Dydd Mawrth |
Tuesday |
|
Dydd Mercher |
Wednesday |
|
Dydd Iau |
Thursday |
|
Dydd Gwener |
Friday |
|
Dydd Sadwrn |
Saturday |
|
cyntaf (1af) |
first (1st) |
|
ail (2il) |
second (2nd) |
|
trydydd (3ydd) |
third (3rd) |
|
pedwerydd (4ydd) |
fourth (4th) |
|
pumed (5ed) |
fifth (5th) |
|
chweched (6ed) |
sixth (6th) |
|
seithfed (7fed) |
seventh (7th) |
|
wythfed (8fed) |
eighth (8th) |
|
nawfed (9fed) |
ninth (9th) |
|
degfed (10fed) |
tenth (10th) |
|
Ionawr (Ion.) |
January (Jan.) |
|
Chwefror (Chwe.) |
February (Feb.) |
|
Mawrth (Maw.) |
March (Mar.) |
|
Ebrill (Ebr.) |
April (Apr.) |
|
Mai |
May |
|
Mehefin (Meh.) |
June (Jun.) |
|
Gorffennaf (Gor.) |
July |
|
Awst |
August (Aug.) |
|
Medi |
September (Sep.) |
|
Hydref (Hyd.) |
October (Oct.) |
|
Tachwedd (Tach.) |
November (Nov.) |
|
Rhagfyr (Rhag.) |
December (Dec.) |
• and possibly details of their work
Occupations
|
Welsh |
English |
|
Athrawes |
Teacher (f) |
|
Athro |
Teacher (m) |
|
Bardd |
Poet, Bard |
|
Bugail |
Shepherd |
|
Cariwr |
Carrier |
|
Cerddor |
Musician |
|
Crydd |
Shoemaker, Cobbler |
|
Cyfreithiwr |
Solicitor, Lawyer |
|
Chwarelwr |
Quarryman |
|
Dilledydd |
Draper |
|
Ffermwr |
Farmer |
|
Garddwr |
Gardener |
|
Glöwr |
Collier |
|
Masnachydd |
Merchant |
|
Melinydd |
Miller |
|
Mwynwr |
Miner |
|
Saer Coed |
Carpenter |
|
Saer Maen |
Stone Mason |
|
Tafarnwr |
Publican |
|
Telynor |
Harpist |
|
Ysgolfeistr |
Schoolmaster |
|
Ysgrifennydd |
Secretary |
• and possibly their position within a church or chapel:
Church positions
|
Welsh |
English |
|
Arweinydd y gân |
Precentor, one who leads the singing |
|
Blaenor |
Elder, Deacon |
|
Codwr canu |
Precentor, one who leads the singing |
|
Diacon |
Deacon |
|
Emynydd |
Hymn Writer |
|
Gweinidog |
Minister |
|
Organydd |
Organist |
|
Parchedig (Parch.) |
Reverend (Rev.) |
|
Pregethwr |
Preacher |
|
Trysorydd |
Treasurer |
• with possibly a final quotation:
Quotation
|
Welsh |
English |
|
Ac yn eu marwolaeth, ni wahanwyd hwy |
And in their death, they were not divided [2 Samuel 1:23] |
|
Cofia nawr dy Greawdwr yn nyddiau dy ieuenctid |
Remember now thy Creator in the days of thy youth |
|
Coffadwriaeth y cyfiawn sydd fendigedig |
The memory of the just is blessed [Proverbs 10:7] |
|
Canys byw i mi yw Crist a marw sydd elw |
For me, to live is Christ and dying is gain |
|
Da, was da a ffyddlon |
Well done, thou good and faithful servant [Matthew 25:21] |
|
Ei diwedd oedd heddwch |
Her end was peace |
|
Gadewch i blant bychain ddyfod ataf fi |
Let the little children come to me [Marc 10:14] |
|
Gorffwys mewn hedd |
Rest in peace |
|
Gwyliwch gan hynny am na wyddoch pa awr y daw eich Arglwydd |
Watch therefore for ye know not what hour your Lord doth come [Matthew 24:42] |
|
Gwyn eu byd y meirw, y rhai sydd yn marw yn yr Arglwydd |
Blessed are the dead which die in the Lord [Revelations 14:13] |
|
Gwyn eu byd y tangnefeddwyr, canys hwy a elwir yn blant i Dduw |
Blessed are the peacemakers for they shall be called the children of God |
|
Hedd, Perffaith Hedd |
Peace, Perfect Peace |
|
Mi a ymdrechais ymdrech deg. Mi a orphenais fy ngyrfa. Mi a gedwais y ffydd. |
I have fought the good fight, I have finished the race, I have kept the faith [Timothy 4:7] |
|
Ynghanol ein bywyd, yr ydym yn angau |
In the midst of life we are in death |
|
Yr hyn a allodd hon, hi a'i gwnaeth |
She hath done what she could [Mark 14:8] |
Example
|
Welsh |
English |
|
Er coffadwriaeth am |
In remembrance of |
|
ROBERT JONES |
ROBERT JONES |
|
Pentredwr |
of Pentredwr |
|
annwyl priod SARAH JONES |
dearest spouse of SARAH JONES |
|
yr hwn a fu farw |
who died |
|
Rhagfyr 19ed 1885 |
December 19th 1885 |
|
yn 65 mlwydd oed |
65 years old |
|
hefyd |
also |
|
SARAH JONES |
SARAH JONES |
|
ei annwyl wraig |
his dearest wife |
|
fu farw Ionawr 1af 1889 |
who died January 1st 1889 |
|
yn 68 mlwydd oed |
68 years old |
|
Hedd, Perffaith Hedd |
Peace, Perfect Peace |
It should also be remembered that stonemasons were not always literate and spelling mistakes and poor mutations are quite common.
-
Miscellanea
- Ancient Denbighshire Parishes
- Ancient Flintshire Parishes
- Local Place Names
- Denbighshire Nonconformist Registers
- Missing Census Records
- Reading Welsh Gravestones
- Old Clwyd Postcards
- Old Clwyd Photos
- Historic Wrexham Inns
- Historic Ruabon Inns
- Denbighshire Collieries
- Gresford Disaster
- Poor Law Unions
- Genealogy links
